Bạn đã ĐĂNG KÝ NHẬN CATALOGUE CƯỚI MIỄN PHÍ chưa ?

Trang chủ  »  Mỹ thuật
Cập nhật: 11/02/2018 | Quay trở lại
Thú chơi tranh Tết
Tết là phải có tranh treo tường, dân gian vẫn gọi nôm na là tranh Tết hay tranh lợn, tranh gà. Giàu nghèo gì cũng phải có tranh, vì đó là tín hiệu xuân đã sang và Tết đã về.
Cách đây vài chục năm, làng nghề Đông Hồ (huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) là nơi sản xuất tranh dân gian lớn nhất cả nước. Cứ đến mỗi độ tháng Chạp là vào vụ tranh. Thuyền buôn các tỉnh đổ về bến Hồ để “ăn” tranh, mà cũng phải xếp hàng chờ đợi. Cả một bến sông dày đặc những thuyền to, thuyền nhỏ. Tranh được xếp thành từng kiện lên thuyền để chuyển về các làng quê cho kịp đón Tết. 
 
 
 
Từ Đông Hồ, các làng nghề địa phương như làng Kim Hoàng (Hà Nội), làng Sình (Huế) cũng phát triển thành các dòng tranh đặc sắc phục vụ nhu cầu tại chỗ của từng vùng miền. Thế rồi, tranh dân gian gốc từ quê lại tràn vào phố để thành dòng tranh Hàng Trống của đất Kinh kỳ.
 
 
 
Cứ đến mỗi độ tháng Chạp là vào vụ tranh. Thuyền buôn các tỉnh đổ về bến Hồ để “ăn” tranh, khiến cả một bến sông dày đặc những thuyền to, thuyền nhỏ.
 
Tại sao tranh dân gian lại lan tỏa mạnh đến vậy? 
 
Ngoài cái giá bình dân dễ mua, lại còn mang thêm lý do là tranh khá đẹp. Chẳng thế mà cách đây hơn một thế kỷ, họa sĩ người Pháp tên là Henri Oger đã là người Phương Tây đầu tiên nhận thấy vẻ đẹp rực rỡ của tranh dân gian nước ta trong việc sử dụng các gam màu không có ở phương Tây, cũng không có ở đâu khác. “Tranh dân gian An Nam được trình bày dưới dạng tập hợp các màu mạnh, tương phản. Qua những bức tranh này, người ta nhận ra sự ưa chuộng các màu sặc sỡ” (trích dẫn từ sách Kỹ thuật của người An Nam do Viện Viễn Đông Bác cổ xuất bản, 1909). 
 
 
 
Chính Henri Oger đã ký họa đến 4.500 bức tranh về mọi mặt đời sống người Việt bấy giờ. Rồi cùng với các thợ khắc gỗ tài ba người Việt khắc họa và in tranh dân gian, để lại một kho tàng di sản vô giá, sống động về xã hội nước ta cách đây hơn thế kỷ.
 
 
 
Muộn hơn một chút, một học giả Pháp là M. Durand đã cất công sưu tầm và công bố tác phẩm “L’emagerie populaire Vietnamiene” (Tranh dân gian Việt Nam) xuất bản tại Paris năm 1960. Sách tập hợp đến 533 bức tranh dân gian tuyển chọn từ dòng tranh Đông Hồ đến Hàng Trống. Dòng lịch sử biến động đã đẩy các họa sĩ, học giả Pháp đến xứ thuộc địa và đã bị mê mẩn bởi những bức tranh dân gian đẹp đẽ đến không ngờ là có duyên do của nó.  
 
Đặc điểm dòng tranh dân gian
 
Các dòng tranh dân gian mang đặc điểm nổi bật: dùng những gam màu dễ kiếm quanh làng quê, từ đất son, lá tre, lá chàm, hoa hòe… tạo nên sự rực rỡ, làm nổi bật màu sắc trong nền cảnh những gam màu trầm của nông thôn Việt Nam. Đó là bức tường nâu, áo nâu sồng và mái tranh, mái rạ; đến bức tường đá ong bao quanh đình chùa cũng mang màu đất. Tranh dân gian là điểm nhấn màu sắc như những lá cờ phướn ngày hội làng, đã làm ấm lòng người dân quê quen cuộc sống bình dị.
 
 
 
Tranh dân gian là điểm nhấn màu sắc như những lá cờ phướn ngày hội làng, đã làm ấm lòng người dân quê quen cuộc sống bình dị.
 
Tranh dân gian còn làm ngạc nhiên người Pháp hơn nữa bởi các đề tài được thể hiện. Đương thời, phần đông người Việt mù chữ, chính thế mà họ rất yêu chữ vì họ muốn có chữ trong nhà như một hy vọng thế hệ cháu con được học hành. Những chữ Hán, Nôm mà họ chọn đều là biểu tượng để gửi gắm ước mơ. Điển hình là những chữ Phúc, Lộc, Thọ, Xuân, Khang, Ninh, Đức, Phú, Quý, Phật, Thần. Đó là những bức “Đại tự” được khắc họa đường nét uyển chuyển, tài ba. 
 
 
 
Dường như, cái thú chơi chữ từ xưa khá thanh tao, phổ biến. Điều đó được ghi lại trong bài thơ “Ông đồ” của Vũ Đình Liên:   
 
“Mỗi năm hoa đào nở
 Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.”
 
 
Cho đến nay, dịp Xuân về, ta lại thấy thấp thoáng đâu đó cái thú chơi chữ này ở trong tranh dân gian, ở những hội chợ Xuân qua những nét bút lông của các ông đồ tân thời.
 
Gửi gắm những ước vọng
 
Tranh dân gian còn là nhịp cầu nối khát vọng của người làm ruộng lúa nước ngàn đời vào tương lai. Họ mong muốn cuộc sống an lành, khỏi bị các thế lực ma quỷ hãm hại. Vì thế, trong nhà phải treo những “bùa thiêng”, là những bức tranh dân gian thờ thần Thổ địa, Trấn trạch, Thổ công để giữ cho cuộc sống thanh bình. 
 
 
 
Qua tranh, họ còn gửi gắm khát vọng no đủ, mùa màng tươi tốt, phồn thực, con đàn cháu đống. Nhất là cầu mong cho được một đứa con trai nối dõi tông đường theo quan niệm xưa. Điều đó thể hiện rất rõ qua hình tượng các bé trai bụ bẫm, kháu khỉnh tay đang ôm con tôm, con cá, quả Phật thủ… Có những chủ đề này được thể hiện ẩn dụ trong tranh đàn gà con xúm xít quanh gà mẹ, đàn lợn hoặc nhiều khi chỉ cặp gà trống tốt mã trong bức tranh gà Kim Hoàng hay tranh một con gà Đông Hồ chua thêm chữ “Đại Cát”.
 
 
Tranh dân gian gần gũi với cuộc sống làng xã. Làng nào cũng có chùa làng. Vì thế mà có dòng tranh “Thập vật” phản ánh các nét tâm linh phổ biến ở nhiều chùa làng Bắc Bộ. Tranh đơn giản, chỉ hai màu đen, trắng, kích thước nhỏ. Tranh không dùng để treo, ngắm mà dùng để khấn và đốt cho những người thân đã khuất ở bên kia thế giới.
 
Những bức tranh dân gian sinh động nhất lại miêu tả các trò chơi dân gian phổ biến từ xưa tới nay như chơi đu, chọi gà, kéo co, đánh cờ, bịt mắt bắt dê… Đôi khi có những bức tranh dân gian hóm hỉnh tả cảnh đánh ghen, cảnh hái dừa có người phụ nữ tốc cả váy lên hứng dừa. Có cả những nét châm biếm sâu cay về tệ hối lộ qua tranh đám cưới chuột. Về đến đầu làng, cả đám phải dừng lại, phải cống cho con mèo béo tốt đang chặn đầu một con cá to, mới được đi qua. 
 
 
 
Tranh dân gian như những mảng hóa thạch đọng lại của nền văn hóa làng xã Việt Nam một thời. Đó đích thực là di sản cha ông để lại. Di sản đó còn mãi với thời gian, không những qua sự phục hồi vốn cổ ở những bức tranh xưa như nhiều nhà mỹ thuật đang làm với dòng tranh Kim Hoàng. Mà nó còn được các họa sĩ tài ba đương đại cố gắng chắt lọc cái chất tinh túy của tranh dân gian từ đường nét, màu sắc, phong cách, đề tài để thể hiện trong tranh hiện đại mang bản sắc dân tộc.
 
Bạn có thể ghé qua các địa chỉ sau để mua tranh dân gian: 
 
1. Tranh dân gian Đông Hồ :
- Phòng trưng bày 16 phố Chân Cầm, P. Hàng Trống, Q. Hoàn Kiếm, Tp. Hà Nội .
- Gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
- Gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
Chỉ dẫn đến làng Đông Hồ: xuôi theo Quốc lộ 5 (đường đi Hải Phòng) chừng 15km đến ga Phú Thụy thì rẽ trái, đi tiếp chừng 18 km sẽ đến phố Hồ, huyện lỵ của huyện Thuận Thành. Từ đây rẽ trái đi thêm chừng 2km là đến làng Hồ. Du khách cũng có thể đi hết phố Hồ rồi lên đê, rẽ trái đến điếm canh đê thứ hai sẽ có biển chỉ đường vào Đông Hồ.
 
2. Tranh dân dan Hàng Trống: Gia đình nghệ nhân Lê Đình Nghiên 22 phố Cửa Đông- Q. Hoàn Kiếm, Tp. Hà Nội 
 
3. Tranh dân gian Kim Hoàng : Trung tâm phục chế tranh dân gian Kim Hoàng- Nhà truyền thống thôn Kim Hoàng xã Vân Canh huyện Hoài Đức-Hà Nội 
 
4. Tranh dân gian làng Sình : Gia đình nghệ nhân Ký Hữu Phước làng Sình( còn gọi là làng Lại Ân) xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, Thừa Thiên - Huế.
 
Bài: PGS.TS Trịnh Sinh
Ảnh: Nhiếp ảnh gia Lê Bích
Chia sẽ link:
Phản hồi
Ý kiến của bạn



 Back on top

Đăng ký tài khoản


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu:
  

Đăng nhập


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu: