Bạn đã ĐĂNG KÝ NHẬN CATALOGUE CƯỚI MIỄN PHÍ chưa ?

Trang chủ  »  Khảo cổ
Cập nhật: 19/04/2012 | Quay trở lại
Rồng trên cổ vật
Chẳng có gì thú vị hơn, đầu xuân Nhâm Thìn, những người yêu cổ vật lại được chiêm ngưỡng diện mạo Rồng trong suốt hai ngàn năm, qua một cuộc trưng bày các cổ vật in hình bóng con vật linh thiêng mà siêu thực hiện đang diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam.

Lá đề chạm hình rồng bằng đá,chùa Phật Tích năm 1057

Rồng là con vật cao quý nhất trong bốn con vật linh “Long, Ly, Quy, Phượng”. Thế nhưng, rồng lại là con vật không có thực. Chẳng ai nhìn thấy mặt mũi con rồng trong thực tế như thế nào. Vì thế mà, mỗi một thời, người đời sáng tạo ra một khuôn mặt rồng khác nhau. Chính bộ sưu tập rồng qua mỗi triều đại đang được trưng bày đã là sự kết tinh đẹp nhất của hình tượng rồng.

Rồng trang trí trên cánh cửa. Thời Trần. Chùa Phổ Minh

Theo các nhà khoa học, hình ảnh con rồng lần đầu tiên xuất hiện ở nước ta là vào thời Hùng Vương khi trong thư tịch còn ghi lại người Việt phải xăm mình cho giống Giao Long khi xuống nước để tránh bị hại. Hình Giao Long lại được khắc trên các tấm hộ tâm phiến bằng đồng thau theo từng cặp hay trên dáo đồng, rìu đồng. Trong cuộc trưng bày này, chúng ta còn được thấy 2 đồ đồng Đông Sơn khắc hình Giao Long là chiếc dáo và chiếc rìu. Đó là con vật 4 chân, thân cong, đuôi dài, có bờm. Nếu đi sâu vào phân tích, thì hình ảnh Giao Long chẳng giống con vật nào trong tự nhiên. Trên chiếc rìu đồng lưỡi xéo mang bóng dáng của cá sấu, nhưng trên chiếc dáo đồng thì lại là động vật bốn chân có mõm dài, đuôi dài như loài cáo.

Qua góc nhìn thời Lý, hình tượng rồng đã đạt được tuyệt đỉnh về mặt tạo hình. Thống kê trong Đại Việt Sử Ký Toàn thư mới thấy có đến vài chục lần rồng vàng hiện lên đây đó, kể cả ở điện Càn Nguyên trong Hoàng Thành. Hình ảnh rồng được gắn liền với Vua Lý, những thuyền rồng, áo Vua thêu hình rồng cuộn (Long cổn), thềm rồng (Long Trì)... Thậm chí, khi Vua Lý Nhân Tông mới ra đời (tháng Giêng năm Bính Ngọ, 1066) cũng được sử chép lại “Vua trán dô, mặt rồng, tay dài quá gối, sáng suốt thần võ”. Tại cuộc trưng bày này, chúng ta sẽ thấy hình tượng rồng Lý hiện lên trên nhiều dạng cổ vật làm bằng chất liệu đá sa thạch được chạm khắc hết sức tinh mĩ như trên lá đề ở chùa Phật Tích, Bắc Ninh có niên đại chính xác là năm 1057. Tại chùa này còn có bệ đá tảng kê chân cột hình khối tròn, trang trí đôi rồng đang chầu ngọc (Lưỡng Long tranh châu) khá đẹp mắt, các khối chạm nổi khối rõ rệt.

Rồng trang trí trên ấn vàng “Khâm Văn Chi Tỷ”. Vua Minh Mệnh, năm 1827

Trưng bày còn cho thấy hình ảnh rồng thời Lý đang cuốn quanh cột đá, tìm được trong thành Thăng Long xưa. Hình tượng rồng được khắc chạm quấn trên cột đá sa thạch lại làm ta nhớ đến cột đá chạm rồng ở Chùa Dạm - Bắc Ninh, nay được liệt vào hàng bảo vật Quốc gia. Bên cạnh rồng khắc trên đá, người xem còn thấy hình tượng rồng Lý trên gạch nung xây tháp. Có thể với chất liệu đất nung dễ tạo hình chi tiết hơn mà người nghệ sĩ thời này đã sáng tạo nên những con rồng có phần chi tiết và tinh mỹ hơn. Quả là hình tượng rồng Lý xứng đáng để tôn vinh là đẹp nhất trong số hình tượng rồng qua mọi thời đại ở nước ta.

Phòng trưng bày

Người xem còn chiêm ngưỡng đôi cánh cửa được chạm rồng thời Trần của chùa Phổ Minh, Tức Mặc, Nam Định. Đây là hình tượng rồng có mặt đầu tiên trên loại chất liệu gỗ còn lại đến nay trong kho tàng di sản mỹ thuật cổ. Chất liệu gỗ qua hơn 600 năm nhưng dường như còn khá tốt, các đường nét chạm gỗ có vẻ còn mới nguyên. Mỗi cánh cửa được chạm một con rồng lớn và một con rồng nhỏ, các cặp rồng được đối xứng nhau, đang bay lượn trên nền các hoa văn mây, hoa lá làm nền. Bên cạnh chất liệu gỗ, một số hình rồng Trần còn thể hiện trên chất liệu đất nung được bày tại đây.

Lư hương. Gốm men nâu. Thời Lê Trung Hưng

Đến thời Lê, hình ảnh con rồng đã dân dã hơn. Bên cạnh biểu tượng quyền lực, rồng cũng từng bước đi vào các đồ gia dụng, vào điêu khắc đình chùa làng xóm. Đó còn là hình ảnh chiếc chân đèn bằng gốm hoa lam năm 1580 có trang trí hình rồng với lưng cong võng như yên ngựa trên thân đèn, trên chiếc bình đồng, bát và đĩa gia dụng được bày dịp này. Nét đẹp của rồng thời Lê và cả thời Mạc được phản ảnh cô đọng trên chiếc chân đèn trong một góc trưng bày có chiếc đèn gốm với dáng cao, men lam. Giữa thân đèn, ở đoạn phình nhất được đắp nổi một con rồng đang chầu mặt trời (một số nhà nghiên cứu cho là hình ảnh của viên ngọc). Rồng có bờm, râu dài, mũi sư tử, thân có vây và vẩy, khác với hình tượng rồng Lý và rồng Trần. Nét đẹp của nghệ thuật ở chỗ rồng được uốn lượn trong một băng hoa văn, trải dài suốt bề ngang của thân đèn làm nổi bật mảng trang trí chính. Làm nền cho hình tượng rồng còn có các dòng chữ Hán khắc chìm và các hoa văn hoa lá tô màu lam. Trong dòng gốm hoa lam thời Lê được trưng bày lần này, ta còn bắt gặp một số hiện vật được trục vớt từ xác con tầu đắm ở Cù Lao Chàm, Hội An, Đà Nẵng. Đó là chiếc bát và đĩa có hình rồng màu lam trên men rạn màu trắng. Cũng còn một sản phẩm gốm men rạn nữa nhưng là sản phẩm của lò gốm Bát Tràng được sản xuất năm 1736 là chiếc đỉnh, có đôi tượng rồng ở vị trí quai và hình tượng rồng được đắp nổi trên thân.

Đĩa gốm men hoa lam. Thời Lê. Từ con tàu đắm ở Cù Lao Chàm

Một hiện vật khá độc đáo là chiếc trống bằng đồng với hình dáng khác với trống Đông Sơn, gần giống trống da, được đúc vào thời Cảnh Thịnh thứ 8 (năm 1800) có hoa văn lá đề, dòng chữ Hán, hoa thị, cũng có hình rồng cách điệu khá đẹp, được trang trí ở một vị trí trang trọng có hoa văn lá đề, hoa thị và chữ Hán làm nền. Đây là hoa văn hình rồng hiếm hoi thể hiện các nét đẹp của nghệ thuật trong triều đại Tây Sơn.

Điểm nhấn của cuộc trưng bày chính là phần trang trọng ở trung tâm của phòng với các đồ vàng bạc của Vua và hoàng tộc thời Nguyễn. Ấn tượng nhất là 2 chiếc ấn bằng vàng ròng của Vua Gia Long (ấn Mệnh Đức Chi Bảo), vua Minh Mệnh (ấn Khâm Văn Chi Tỷ). Quai ấn có hình tượng rồng đẹp mắt. Chiếc ấn bạc cũng có quai rồng được đúc vào đời Vua Gia Long thứ nhất (1802) có chữ Phong Tặng Chi Bảo. Một báu vật nữa là pho sách hộp bạc, sách vàng (thường được gọi là Kim Sách) được làm vào đời Tự Đức thứ 36, năm 1883 khắc chạm hình rồng hết sức tinh xảo. Một số đồ hoàng gia nữa là hộp vàng, tượng vàng, ấm vàng đều lấy hình tượng rồng làm trang trí chủ đạo. Có thể nói, vẻ đẹp của rồng kết hợp với các đồ biểu tượng quyền lực thời Nguyễn đã là sự tập trung cao độ các nét tinh túy của bàn tay tài khéo của người thợ thủ công nước ta.

Mới chỉ là một sưu tập đồ cổ nhỏ có hình tượng rồng, đại diện cho hàng ngàn đồ cổ của Bảo tàng Lịch Sử Quốc Gia có hình rồng như vậy, nhưng người xem đã có dịp thưởng ngoạn gần như đủ dáng hình đẹp đẽ của rồng trong suốt mấy ngàn năm lịch sử.

PGS.TS Trịnh Sinh

 

Chia sẽ link:
Phản hồi
Ý kiến của bạn

home


 Back on top

Đăng ký tài khoản


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu:
  

Đăng nhập


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu: