Bạn đã ĐĂNG KÝ NHẬN CATALOGUE CƯỚI MIỄN PHÍ chưa ?

Trang chủ  »  Khảo cổ
Cập nhật: 02/12/2013 | Quay trở lại
Chiêm ngưỡng đồ trang sức Việt cổ
Không như nhiều người nghĩ, cuộc trưng bày chuyên đề “Trang sức cổ Việt Nam” (*) tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia mang đến những minh chứng sống động cho thấy người Việt từ ngàn xưa đã biết cách làm đẹp bằng đồ trang sức.

PGS.TS Trịnh Sinh

Tục ngữ có câu:“Người đẹp vì lụa…”. Thực ra cùng với lụa là vải vóc thì cũng còn phải nhờ đồ trang sức nữa. Trang phục và trang sức cứ quyện vào nhau để tôn vinh vóc dáng cơ thể con người. Có lẽ từ thời nguyên thủy, ăn lông ở lỗ, con người đã biết đến chuỗi vỏ sò, vỏ ốc cuốn quanh cổ để làm duyên. Một chuỗi vỏ sò ốc được ghè tròn xâu lỗ như vậy được đưa ra trong cuộc trưng bày này được tìm thấy ở làng cổ Xóm Thâm, Quảng Bình, thuộc về nền văn hóa Bàu Tró cách đây gần 5.000 năm.

Vòng tay. Văn hóa Đông Sơn (khoảng hơn 2000 năm cách đây). Đồng thau

Vòng tay chạm hình rồng cách điệu. Thời Chúa Nguyễn. Thế kỷ 18. Vàng

Khuyên tai hai đầu thú. Văn hóa Sa Huỳnh (khoảng hơn 2000 năm cách đây). Thủy tinh

Muộn hơn một chút, ngoài việc chế tác thành thạo đồ đá để làm công cụ, người Việt cổ còn biết đến tính năng khác của đá, nhất là đá ngọc. Để rồi từ những tảng đá vô tri, dưới tay người nguyên thủy thuộc văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun (cách đây vào khoảng 4000-3000 năm), những vòng đeo tay, khuyên đeo tai đẹp đẽ ra đời. Họ phải là những người thợ ngọc giỏi giang, am hiểu từng chất ngọc. Loại nào cho màu sắc lung linh, loại nào cứng, mềm dễ tạo hình. Nhìn những chiếc vòng tay, khuyên tai có nhiều dáng vẻ mới thấy được khiếu thẩm mĩ của người xưa. Cuộc trưng bày cung cấp một sưu tập vòng tay đa dạng, có chiếc với mặt cắt ngang hình chữ T, hạt chuỗi có 4 mấu, khuyên tai tròn có khe hở để đeo tai, khuyên tai hình ống, hình “gối quạ” có màu sắc long lanh… Toàn là những hiện vật tuyển chọn từ một khối di sản trang sức khổng lồ thu lượm được từ các công trình khảo cổ.

Vòng tay. Văn hóa Đồng Đậu (khoảng 3500-3000 năm cách đây). Đá ngọc

Kể cũng ngạc nhiên, chế tác các đồ trang sức đá này lại chỉ từ các công cụ bằng… đá. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy những mũi khoan, bàn mài phẳng, bài mài tròn bằng đá dùng để tạo ra các loại vòng. Bằng chứng các công cụ này còn tìm thấy nhiều, chưa kể các lõi vòng vương vãi khắp nơi trong các công xưởng đá thời bấy giờ ở Tràng Kênh (Hải Phòng), Bãi Tự (Bắc Ninh). Các lõi vòng cũng được đem đến trong cuộc trưng bày, được mang từ một số công xưởng thuộc nền văn hóa Phùng Nguyên. Thế mới biết, người xưa có công mài…đá, có ngày nên trang sức đẹp.

 

Với sự kiên nhẫn và am hiểu kỹ thuật chế tác đá, biết chọn nguồn đá ngọc, họ đã để lại cho hậu thế những tuyệt tác. Có lẽ, chính cái khâu chọn nguồn đá ngọc, mà theo các nhà nghiên cứu thì ắt hẳn phải trao đổi với các vùng mỏ ngọc xa xôi, vì vùng đồng bằng Bắc bộ không có, nên người nguyên thủy có ý thức tiết kiệm: một số chiếc vòng bị rơi gãy, họ lại dùng mũi khoan và dây đồng để ghép lại, tiếp tục sử dụng. Tôi cứ ngắm nghĩa mãi cái khuyên tai vỡ ra làm 5 mảnh rời, lại được ghép lại như vậy. Hóa ra, sự tiết kiệm của cha ông ta cũng đã có từ vài ngàn năm trước rồi.

Còn phải kể đến trang sức bằng đá và thủy tinh từ nền văn hóa Sa Huỳnh và Đồng Nai. Ấn tượng nhất là chiếc khuyên tai ba mấu nhọn hay khuyên tai hai đầu thú. Chúng chính là các di vật chỉ có ở nước ta, nhưng đã được mang đi đây đó ở nhiều vùng trong Đông Nam Á. Cũng còn phải tìm hiểu thêm xem con vật sừng dài được tạc trên khuyên tai hai đầu thú là con gì, dê hay sao la? Nhưng phải nói người xưa đã làm ra một tác phẩm trang sức tuyệt hảo, đẹp từ màu sắc đến các góc cạnh, đường cong tạo hình.

Trâm hình phượng ngậm đèn lồng

Trang sức của cha ông ta được mang ra khắp vùng lân bang, nhưng đồ trang sức của phương xa cũng theo con đường biển đổ bộ vào nền văn hóa bản địa và làm cho bộ đồ trang sức cổ xưa của tiền nhân thêm phong phú. Đó là trường hợp của các hạt chuỗi mã não, hạt cườm thủy tinh… cũng thấy xuất hiện trong cuộc trưng bày này. Đó có thể là đồ trang sức có nguồn gốc khá xa, từ miền Đông Ấn Độ, nơi có những làng cổ chuyên sản xuất các đồ trang sức kiểu này.

Hấp dẫn người xem hơn cả và cũng được bố trí nhiều diện tích trưng bày là các sưu tập đồ trang sức của các vương triều xưa. Có mặt đồ trang sức của nhà nước Đại Việt, nhà nước Chămpa, nhà nước Phù Nam. Có nhiều hiện vật được công bố lần đầu tiên như chiếc vương miện của vua Chăm niên đại thế kỷ 19 - 20 được làm bằng vàng với nhiều hoa văn hình cánh sen, sóng nước, cỏ cây được chạm khắc tinh xảo. Một số đồ vàng của văn hóa Óc Eo - Phù Nam, thế kỷ 7 - 8, được chế tác khá đẹp và không khác gì đồ trang sức vàng hiện đại. Có thể kể đến chiếc nhẫn vàng được chạm chữ Phạn, dây chuyền, hoa tai, nhẫn khảm đá ngọc của vùng đất đồng bằng sông Cửu Long này.

Đồ trang sức triều Nguyễn được chú ý trưng bày với số lượng lớn, mà phần lớn là đồ cung đình của vua quan thời đó. Các món trang sức phong phú hơn các thời đại khác với điểm nhấn là chất liệu vàng, bạc. Một loạt trâm cài đầu bằng vàng khối, đầu trâm được tạo hình tượng chim phượng ngậm đèn lồng, hình hoa đào. Một số vòng vàng được nạm ngọc, chạm khắc hình chữ thọ, đeo lục lạc hay chạm hình đôi rồng, hình tượng Phật…

Bao tay chạm hình vũ nữ. Khơ Me. Thế kỷ 19. Bạc

Lần đầu tiên, một chiếc bao tay bằng bạc mang phong cách Khmer với hình vũ công đang múa là quà tặng của nước ngoài trong sưu tập cổ vật cung đình Nguyễn cũng được trưng bày bên cạnh các trang sức bằng vàng bạc khác như vòng cổ, nhẫn, vòng tay, khánh, ngọc bội của triều Nguyễn. Trong số này, có hai hiện vật là bùa trừ tà độc đáo, được làm từ hai răng nanh hổ được bọc bạc. Đây là một phong tục có từ lâu ở ta, thường dân cũng như vua chúa, đều tin răng nanh thú rừng là một thứ bùa hộ mệnh hữu hiệu, vừa là trang sức lại vừa là bùa ngải.

Mũ Xung Thiên. Triều Nguyễn. Thế kỷ 19-20. Vàng, ngọc, vải…

 

Thêm một lần, chiếc mũ vua Nguyễn có tên gọi là mũ Xung Thiên lại được đem bày, thu hút số đông người xem. Mũ được làm từ vải quý, trên đó được khảm vàng, đá quý và ngọc trai. Chiếc mũ này vốn được vua dùng mỗi khi thiết triều. Mũ đạt được độ tinh xảo với các họa tiết hoa văn rồng năm móng, mây, mặt trời…

Bộ đồ trang sức được trưng bày dịp này chỉ mới chiếm số lượng nhỏ nhoi trong cả kho tàng đồ trang sức nhiều ngàn năm của tổ tiên. Sự lóng lánh của đá ngọc và thủy tinh, sự lộng lẫy của vàng, bạc và màu sắc của nhiều chất liệu khác nữa đã được người xưa khéo chế tác thành nhiều kiểu dáng phong phú. Điều đó đã làm cho bộ đồ trang sức Việt Nam thực sự là di sản quý báu và độc đáo.

Thông tin thêm:

(*) Cuộc trưng bày chuyên đề “Trang sức cổ Việt Nam” đang diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, và sẽ kéo dài đến hết tháng 12/2013.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Số 1 Tràng Tiền - 25 Tông Đản, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Giờ mở cửa:

Sáng: Từ 8h00 đến 12h00

Chiều: Từ 13h30 đến 17h tất cả các ngày trong tuần từ Thứ hai đến Chủ nhật.

Chia sẽ link:
Phản hồi
Ý kiến của bạn

home


 Back on top

Đăng ký tài khoản


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu:
  

Đăng nhập


Bạn có thể chọn một email hoặc mạng xã hội để đăng nhập
Thông tin login
Email
Password
Lưu mật khẩu: